آلبوم جديد همايون شجريان اين روزها روانه بازار موسيقي شده ، و به بازار موسيقي اصيل ايراني كه مدتي بود دچار رخوت و بي تحركي شديدي شده بود ، تكاني دوباره داده است . عاشقان موسيقي به جنب و جوش افتاده اند ، بار ديگر پچ پچ ها شروع شده است ، آلبوم همايونو گرفتي ؟ خوب بود ؟ گوش دادي ؟ چند تا تصنيف خونده ؟ آواز نخونده ؟ ... انصافا مدتي بود كه بازديد از مغازه هاي نوار فروشي لطف چنداني نداشت ، ويترين موسيقي سنتي تكراري و بي مزه بود ! امروز تقلاي دوستداران موسيقي ديدني بود . لبته آلبوم جديدي از محسن كرامتي خواننده خوب موسيقي اصيل نيز همين روزها روانه بازار موسيقي شده است كه آن هم به سهم خود مي تواند بازار موسيقي اصيل را تكان دهد ، اما تكاني به شدت همايون ! زيرا كرامتي را بيشتر شنونده هاي حرفه اي و پيگير موسيقي مي شناسند و براي عموم مردم زياد شناخته شده نيست .

من در اين وبلاگ ، قبلا طي مطلبي مفصل به بررسي جايگاه فعلي همايون شجريان ، آثاري كه تا كنون ارائه كرده است و روندي كه طي نموده است پرداخته ام . [ برای مطالعه ، کلیک کنید ] و در آ‌نجا ابعاد مختلف كار هنري همايون شجريان را بررسي كرديم . اينكه همايون ( گر چه خودش خيلي تلاش مي كند تا از اين وضعيت در آيد ) اما همچنان نام فاميلي سنگيني چون شجريان را بر دوش مي كشد و اصولا سخت است فرزندان انسان هاي بزرگ هويتي مستقل از والدينشان پيدا كنند كه اين مباحث را در همان نوشته مرور كرديم . به هر روي همايون كه گويا تلاشش در اين جهت است كه به شكلي مستقل به او نگاه شود و نه اينكه هميشه و به محض كوچكترين حركتي بازار مقايسه بين او و پدرش را باز كنند ( كه فكر مي كنم درست هم نيست اينطور باشد ) معمولا در اين چند سال حساسيت برانگيز بوده است و به محض اينكه آلبومي ارائه مي كند همه گوش ها تيز مي شود ! باري اينجا قصد مرور دوباره جنبه هاي مختلف كار هنري همايون را ندارم ، زيرا همانطور كه گفتم قبلا بدان پرداخته ام .

اما بپردازيم به آلبوم جديد همايون شجريان ... " با ستاره ها " ... قصد من پرداختن به اين آلبوم از لحاظ فني نيست ، چرا كه اساسا اين اندازه تحليل و درك را در خود نمي بينم ، صرفا چند نكته به ذهنم رسيد كه با شما در ميان مي گذارم :

1 ) مثل هميشه ، خريد كردن از شركت دل ‌آواز لذت بخش است . شركت دل آواز هميشه يك سري استانداردهاي خاصي را در ارائه آثار خود ( آثار استاد محمدرضا شجريان و همايون شجريان ) رعايت مي كند و احترام در خور تحسيني براي خريدار و شنونده اثر قائل است . همه آثار از كيفيت چاپ و بسته بندي قابل قبولي برخوردار هستند . اما آنچه در آلبوم هاي اين شركت هميشه وجود دارد ، اولا همانطور كه گفتم احترام به شعور و ذهن خريدار است كه باعث مي شود معمولا جزئيات كاملي از دست اندركاران آلبوم و ساير اطلاعات آلبوم هميشه در جلد آلبوم باشد ، و ثانيا رعايت حقوق معنوي افراد ، از صدابردار گرفته تا ناظر ضبط و شاعر ، كه هميشه نام آنها در جلد آثار هست . همه نوازندگان نيز به طور كامل معرفي شده اند . اگر فكر مي كنيد اين چيزها را همه شركتها رعايت مي كنند ، خوب است يك سري نوار از اشخاص گوناگون از افتخاري گرفته تا ناظري تهيه كنيد ( البته مربوط به سال هاي گذشته ) و جلدها را ببينيد . حتما در فرصتي مناسب من اسكن شده برخي را برايتان مي گذارم . حقيقت اين است كه "‌فرهنگ خواننده محوري " كه من قبلا در اين نوشته به آن اشاره كرده ام به شدت باعث شد تا لا اقل تا سال هاي پيش زياد نامي از افراد دست اندركار آلبوم برده نشود . استاد شجريان هميشه در زمينه چاپ منتخبي از اشعاري كه در آن آلبوم مي خوانند در جلد آلبوم پيشتاز بوده اند و اين بار در آلبوم "‌با ستاره ها " متن كامل هر هشت تصنيفي كه خوانده مي شود آمده است و شنونده به هيچ وجه خط شعر را گم نمي كند .

2 ) به خاطر همين زحمتي كه دست اندركاران تهيه آلبوم مي كشند ، و احترامي كه براي شماي شنونده قائل هستند ، بياييد همگي نسخه اصلي را تهيه كنيم و از خريد كپي هاي غيرمجاز خودداري نماييم . شما اينطور به قضيه نگاه كنيد كه قيمت اين آلبوم كه در شكل كاست بين 700 تا 1200 تومان در نقاط مختلف ايران و در شكل سي دي بين 2500 تا 3500 تومان در نقاط مختلف ايران است ، شما اين قيمت را براي هشت تصنيف مي پردازيد . يعني اگر سي دي بخريد براي هر تصنيف چيزي حدود 350 تا 450 تومان براي هر تصنيف . كه اگر نوار بخريد از اين هم كمتر است و مي شود چيزي حدود 125 تومان و يا كمتر براي هر تصنيف . كه تازه شما تصنيف ها را با جلد و شعر و به شكلي شكيل در اختيار مي گيريد. سوال من اين است آيا براي شنيدن يك تصنيف كه حاصل كار اين همه نوازنده ، تنظيم ، آهنگساز و سرانجام خواننده است ، نبايد 450 تومان پرداخت ؟ قيمت يك بستني معمولي الان 300 تومان است ، لذا به نظر منصفانه تر است كه آلبوم اصلي را تهيه كنيد . به خصوص كه تهيه كننده ديدگاهي احترام آميز در قبال شنونده دارد و اين كار شما به پويايي و رونق موسيقي اصيل نيز كمك مي كند.
همچنين از دوستان صاحب سايت يا وبلاگ خواهش مي كنم از قرار دادن تصنيف ها براي دانلود اكيدا خودداري كنند و لا اقل اجازه دهند عرق آلبوم خشك شود !!! . نه كه براي چند بازديد كننده بيشتر كه جذب كنند كل زحمت يك سري انسان را بي ارزش كنند .

3 ) مژگان شجريان را همه دوستداران آثار استاد شجريان به عنوان طراحي زبردست و هنرمندي خوش ذوق ، كه كار طراحي پوسترها و جلد آثار استاد شجريان را در چندين و چند سال اخير بر عهده داشته است مي شناسند . به نظر من برخي از زيباترين جلد آلبوم هايي كه تاكنون در بازار موسيقي اصيل ارائه شده است از كارهاي مژگان شجريان است . به خصوص جلد و پوستر آلبوم فرياد ( آن دهكده ديوار خشت و گلي كه چراغ خانه اي در دور دست روشن است ) ، جلد و پوستر آلبوم زمستان است ، جلد و پوستر آلبوم نسيم وصل از همايون شجريان و ... . همينطور طرح زيباي ايشان براي پوستر و بليط ها و جلد سي دي كنسرت هم نوا با بم نيز خاطره انگيز است . اين بار در آلبوم " با ستاره ها " جلد آلبوم كاري كاملا خانوادگي است !!! به اين معني كه عكس روي جلد حاصل كار استاد محمدرضا شجريان است ، طراحي جلد مثل هميشه كار مژگان ، و امور چاپ نيز مثل هميشه بر عهده همسر مژگان ، محمدعلي رفيعي . طراحي مژگان شجريان در اين آلبوم نيز بسيار زيباست . به خصوص جنگل مرده اي كه ستاره ها از لابلاي درختان سو سو مي زنند به خوبي حس اين قطعه را كه " شب كه مي رسد از كناره ها ... گريه مي كنم با ستاره ها " را تداعي مي كند . كاش همه تهيه كنندگان به اين نكات جزئي توجه مي كردند .

4 ) خود آلبوم را مي توان يك نسخه رشد يافته و كاملا درخشان از آلبوم نسيم وصل ( كه يكي از موفق ترين آلبوم هاي موسيقي اصيل و همايون شجريان بود ) دانست . در " با ستاره ها " ما ساز و آواز نمي شنويم . آْلبوم از هشت قطعه تصنيف تشكيل شده است . همايون شجريان به وضوح ذهنيتي جوان گرا تر و نزديك به فضاي موسيقي امروز دارد و تا امروز هم نسبت ساز و آواز در كارهايش به نسبت تصنيف ها كمتر بوده است . آهنگسازي اين اثر نيز همانند نسيم وصل بر عهده محمدجواد ضرابيان بوده است و تنظيم ها به جز يكي دو قطعه كه كار سيناجهان آبادي است بقيه از خود ضرابيان است . تصنيف ها با اركستر اجرا شده اند ، سازبندي اركستر تركيبي است از گروه سازهاي كلاسيك و گروه سازهاي ايراني . سازهاي كلاسيكي چون ويولن ، ويولن سل ، كنترباس ، ويولن آلتو و حتي ابوا ، فلوت و كلارينت . و سازهاي ايراني شامل ني ، تنبك ، كمانچه ، سنتور ، قانون ، عود ، تار ، و دايره و دهل . نكته جالب اينكه دايره و دهل را خود همايون شجريان زده است و يكي از سنتورها را چه كسي ؟؟ چه كسي ؟ حدس بزنيد ؟! بله ... مجيد اخشابي . مجيد اخشابي در سال هاي دور در آلبوم "‌بوي باران " نيز براي استاد شجريان سنتور زده بود .

5 ) اما محتواي اثر ... اگر بنا را بر مقايسه با نسيم وصل بگذاريم ، به نظر من در " با ستاره ها ... " شعرها متحول شده اند . شايد بتوان گفت رشد كرده اند ، نمي دانم ، اما  گزينش و انتخاب شعر جالب تر شده است و طيف جالبي در نظر گرفته شده است . در نسيم وصل ما با شعرهايي از مرحوم فريدون مشيري ( 2 شعر ) ، رهي معيري ( 2 شعر ) ، سيمين بهبهاني (‌1 شعر ) و شعر مولانا نيز براي سازو آواز و يكي از تصانيف مواجه بوديم . اما در " با ستاره ها " با اين شعرها مواجه هستيم : هوشنگ ابتهاج ( ه.ا.سايه ) با دو شعر ، سيمين بهبهاني ، احمد سهيلي خراساني ، فريدون مشيري ( 2 شعر ) و حسين منزوي ( 2 شعر ) . در مجموع شايد بتوان گفت در "‌با ستاره ها " بيشتر حال و هواي ادبيات امروز نشانه گيري شده است .
گرچه در نسيم وصل نيز از شاعران معاصران استفاده شده بود اما حضور مولانا و رهي معيري كمي حال و هواي اشعار كلاسيك به كار مي داد كه اينجا بيشتر گرايش به سمت ادبيات روز فارسي است . البته خبري از شعر نو نيست . مسئله شعر به نظر من براي موسيقي اصيل با كلام بسيار مهم است كه متاسفانه از سوي بسياري از هنرمندان  ( حتي متاسفانه بسياري از به اصطلاح اساتيد ) در نظر گرفته نمي شود . تا سال هاي پيش تنها مسئله مهم را جور بودن شعر با گوشه و دستگاه مي دانستند ، حال آنكه محتوا و مفهوم شعر است كه بسيار مهم است و مي تواند كل فضاي حسي كار را خراب كند . خوش بختانه همايون شجريان با آموزه هايي كه از استاد محمدرضا شجريان كه به نظر من بهترين اشعار ممكن را گزينش مي كنند ديده است ، تا امروز شعرهايي درخور خوانده است .

6 ) از مسئله شعر كه بگذريم ، به نظر من تصنيف هاي شماره يك ، سه و پنج (‌يعني غمگسار با كلام سايه ، فرياد غم با كلام سيمين بهبهاني ، تو كيستي با كلام فريدون مشيري ) به اتفاق تصينف شماره شش ، با ستاره ها با كلامي از حسين منزوي ، تصنيف هاي ماندني و هميشگي اين آلبوم هستند . اين تصنيف ها هم در زمينه شعر ، هم آهنگسازي ، هم تنظيم ، و به خصوص نحوه خواندن خواننده از نوآوري هاي تحسين برانگيزي برخوردارند و احساسي بسيار دلنشين را برمي انگيزند . به نظر من هماهنگي و تركيب كلام بانو سيمين بهبهاني با صداي همايون شجريان و البته تلاش آهنگساز ، نكته جالبي است . اگر توجه كنيم معروفترين تصنيف همايون ( نبسته ام به كس دل ، نبسته كس به من دل ، چو تحت پاره بر موج ، رها رها رها من ... از آلبوم نسيم وصل ) نيز با كلامي از سيمين بهبهاني بود . اين بار نيز تصنيف فرياد غم ( اي سينه امشب از غمش فرياد كن فرياد كن ... وي ديده اندر ماتمش بيداد كن بيداد كن ) يكي از تصنيف هاي زيبا و شنيدني اين آلبوم است ، مخصوصا در تنظيم و نحوه خواندن ، كه از اوج شروع شده و در مصرع هاي دوم و سوم همايون به سمت بم حركت مي كند و فرودهاي هر مصرع بسيار زيبا آهنگسازي شده اند . به نظرم اگر اين تصنيف هم معروف شود  ، بايد راز و رمزي در كلام بانو بهبهاني و صداي همايون جست !!!

7 ) به نظر مي رسد در تنظيم و آهنگسازي اين اثر ، نوعي اداي دين به ساز " قانون " وجود دارد . پريچهر خواجه كه از معدود قانون نوازان كشورمان است در اين اثر قانون زده است و در تنظيم اكثر تصنيف ها از قانون بسيار زياد استفاده شده است .

8 ) و در خاتمه اينكه در مجموع ، اين آلبوم را يك نمره مثبت در كارنامه همايون شجريان ارزيابي مي كنم . به خصوص برخي تصنيف ها را كه من شخصا خيلي دوست داشتم و واقعا دل انگيز هستند و ارزش بارها شنيدن دارند . مخصوصا همان يك و سه و پنج كه گفتم !!! غزل سايه واقعا زيبا اجرا شده است . به نظرم همايون سير صعودي داشته است و در اين آلبوم ، صدايش پخته تر و اجرايش دلنشين تر است . مشخص است كه همايون دارد كم كم مسير و ايده هاي اصلي خود را در زمينه موسيقي پيدا مي كند و البته در حال آزمودن سبك هاي مختلف است . ساز و آواز و تصنيف سنتي به شكل پدرش را در ناشكيبا و شوق دوست آزمود ، كار تلفيقي و تركيبي موسيقي مدرن و كهن را در نقش خيال آزمود كه به گفته خودش اصلا دوست نداشت ! تصنيف هاي اركسترال ، بر پايه رديف ايراني اما با رنگ آميزي امروزي را در نسيم وصل و همين "‌با ستاره ها " آزموده است . در مجموع اين آلبوم ها همايون بسيار خلاقانه و تا حد امكان ( كه به شالوده هنرش لطمه نخورد ) با در نظر گرفتن شرايط روز عمل كرده است . اصولا يك دليل گرايش بسياري از جوان ها به سمت همايون همين است . جوان هايي كه حاضر نيستند يك ثانيه از موسيقي پدرش ، استاد محمدرضا شجريان را گوش كنند !!! هم به لحاظ سازبندي ، هم انتخاب شعر ، و هم نحوه چيدمان و طراحي كار ، همايون با در نظر گرفتن شرايط امروز عمل كرده است ، ضمن اينكه پايه هاي هنري كارش نيز استوار است . به نظرم تا يكي دو آْلبوم ديگر ، همايون مسير خود را پيدا مي كند و رشد تصاعدي اش آغاز مي شود .
نكته ديگر اينكه اين اثر و شايد نسيم وصل براي خيلي ها مي تواند الگو باشد . متاسفانه مقوله " تصنيف " امروزه دچار ابتذال زيادي در موسيقي ما شده است . به واسطه تلاش شبانه روزي !!‌! برخي خوانندگان و آهنگسازان خاص ، و توليد سريالي و كارخانه اي تصانيف بي محتوا و زودگذر ، امروزه تصنيف شكلي ناپسند به خود گرفته است . "‌با ستاره ها " الگوي خوبي است براي هنرمنداني كه دوست دارند فقط تصنيف بخوانند . در ضمن اين اثر براي بسياري كه اين روزها به بحث و بررسي آوازخواني شاگردان شجريان پرداخته اند مي تواند حرف هاي زيادي براي گفتن داشته باشد . اميدوارم اين دوستان به نوع خواندن همايون با دقت گوش دهند .

9 ) راستي نكته جالب اينكه اين اثر نيز مثل هميشه به تهيه كنندگي شركت دل آواز بود ، نمي دانم چرا همه سايت هاي خبري و محافل هنري پيش تر اين اثر را به تهيه كنندگي مركز سرود صدا و سيما ، انتشارات سروش ، يا همچين چيزهايي اعلام مي كردند !!! تعداد شايعات امروزه در مورد شجريان ها ! زياد شده است .

10 ) اين هم شماره 10 ! كه جنسمان جور باشد . "‌با ستاره ها " را تهيه كنيد و لذت ببريد . اميدوارم همايون شجريان بداند كه يكي از اميدهاي اصلي است كه كساني مثل من ، كه دلسوخته اين موسيقي ، اين ادبيات ، و اين هنر ناب هستيم ، به او چشم دوخته ايم . آواز استاد محمدرضا شجريان سال هاست كه دواي روح ماست ، و جلاي لحظات ما . جايي ميان بيخودي و كشف است كه آواز شجريان را مي شنويم ... و حساب ديگري براي همايون باز كرده ايم . باشد كه با تلاش و كوشش بتواند جايگاهي همچون پدرش و حتي رفيع تر در موسيقي اصيل ايراني پيدا كند و اين قافله را بي قافله سالار نگذارد  . اگر روزي استاد شجريان نخواهد يا نتواند كه بخواند ، آنگاه است كه صداهاي خفته اي كه سال هاست جز بدگويي و تخريب كاري ندارند مجال بروز مي يابند ، آن روز است كه بايد بگوييم  " نفس خروس بگرفت ... " و " همه بلبلان بمردند و نماند جز غرابي ... "  ... اميد كه همايون در چنان روزي ، آواز عشق ما را سر دهد .